เหล็กเป็นวัสดุหลักที่ทำหน้าที่รับแรงดึงและกระจายน้ำหนักภายในโครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก ไม่ว่าจะเป็นฐานราก เสา คาน พื้น หรือโครงหลังคา หากเลือกเหล็กไม่ได้มาตรฐาน อาจส่งผลต่อกำลังรับน้ำหนัก การยึดเกาะกับคอนกรีต และอายุการใช้งานของอาคารในระยะยาว โดยเฉพาะในประเทศไทยที่มีสภาพอากาศร้อนชื้น เหล็กที่มีคุณภาพต่ำอาจเกิดสนิมและสูญเสียกำลังรับแรงเร็วกว่าปกติ
ในทางวิศวกรรม การเลือกเหล็กต้องพิจารณาทั้ง “กำลังคราก” (Yield Strength) “กำลังดึงสูงสุด” (Tensile Strength) และคุณสมบัติด้านการยืดตัว เพราะโครงสร้างที่ดีไม่ได้ต้องการเพียงความแข็ง แต่ต้องสามารถยืดหยุ่นและรับแรงสั่นสะเทือนได้ด้วย
เหล็กเส้นกลมเป็นเหล็กผิวเรียบ ไม่มีบั้ง นิยมใช้ในงานคอนกรีตเสริมเหล็กขนาดเล็ก เช่น เหล็กปลอก เสริมพื้น หรือโครงสร้างที่ไม่ได้รับแรงดึงสูงมาก โดยทั่วไปในประเทศไทยจะพบเกรด SR24 ซึ่งมีกำลังครากประมาณ 2,400 กิโลกรัมต่อตารางเซนติเมตร
ข้อดีของเหล็กเส้นกลมคือสามารถดัดโค้งได้ง่าย เหมาะกับงานที่ต้องขึ้นรูปหน้างาน แต่ข้อจำกัดคือการยึดเกาะกับคอนกรีตต่ำกว่าเหล็กข้ออ้อย จึงไม่เหมาะกับงานโครงสร้างหลักที่รับน้ำหนักมาก
เหล็กข้ออ้อยเป็นเหล็กที่มีบั้งรอบเส้น เพื่อเพิ่มแรงยึดเกาะระหว่างเหล็กกับคอนกรีต ถือเป็นเหล็กมาตรฐานสำหรับงานโครงสร้างสมัยใหม่ เช่น เสา คาน พื้น และฐานราก
ในประเทศไทยนิยมใช้เกรด SD40 และ SD50 ซึ่งตัวเลขหมายถึงค่ากำลังครากขั้นต่ำ เช่น SD40 มีกำลังครากไม่น้อยกว่า 4,000 กิโลกรัมต่อตารางเซนติเมตร ขณะที่ SD50 รับแรงได้สูงกว่า จึงเหมาะกับอาคารสูงหรือโครงสร้างที่ต้องการลดปริมาณเหล็กแต่ยังคงความแข็งแรง
การเลือกใช้ SD40 หรือ SD50 ควรเป็นไปตามแบบวิศวกรรม ไม่ควรเปลี่ยนเกรดเอง เพราะมีผลต่อการคำนวณโครงสร้างโดยตรง
เหล็กก่อสร้างที่ได้มาตรฐานในประเทศไทยต้องผ่านมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม หรือ มอก.
ดูเครื่องหมาย มอก. และ QR Code: เหล็กเส้นกลมต้องมี มอก. 20 และเหล็กข้ออ้อยต้องมี มอก. 24 บนผิวเหล็กต้องปั๊มชื่อโรงงาน ขนาด และชั้นคุณภาพ (เช่น SD40) ให้ชัดเจน
ที่สำคัญ: ปัจจุบันป้าย Tag สินค้ามักมี QR Code ให้สแกนเช็กใบรับรองผลการทดสอบได้ทันที
ตรวจสอบน้ำหนักจริง: เหล็กเต็ม (Full Size) ต้องมีน้ำหนักตามเกณฑ์วิศวกรรม เช่น เหล็ก DB12 1 เส้น (ยาว 10 เมตร) ควรมีน้ำหนักประมาณ 8.88 กก. หากเบากว่านี้มาก แสดงว่าเป็นเหล็กไม่ได้มาตรฐาน
เช็กสภาพผิวและสนิม: สนิมผิวสีแดงส้มบางๆ สามารถใช้ได้ (ควรลัดด้วยแปรงลวดก่อน) แต่ถ้าเป็น "สนิมขุม" ที่เนื้อเหล็กหลุดล่อนเป็นแผ่น หรือเหล็กบิดเบี้ยวจากการขนส่ง ห้ามนำมาใช้งานโครงสร้างเด็ดขาดบนผิวเหล็กควรมีการปั๊มชื่อโรงงาน ขนาด และชั้นคุณภาพอย่างชัดเจน หากไม่มีสัญลักษณ์เหล่านี้ อาจเป็นเหล็กที่ไม่ได้มาตรฐานหรือไม่สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้
เหล็กที่ได้มาตรฐานต้องมีน้ำหนักสัมพันธ์กับขนาดหน้าตัดตามมาตรฐานวิศวกรรม ตัวอย่างเช่น เหล็กข้ออ้อย DB12 ควรมีน้ำหนักประมาณ 0.888 กิโลกรัมต่อเมตร หากน้ำหนักต่ำกว่ามาก อาจหมายถึงเส้นผ่านศูนย์กลางไม่เต็ม หรือมีการลดเนื้อเหล็กเพื่อกดต้นทุน
ในงานจริง ผู้รับเหมามืออาชีพมักใช้การชั่งน้ำหนักสุ่มตรวจ เพื่อป้องกันการใช้เหล็กต่ำกว่าสเปก
เหล็กที่เก็บกลางแจ้งอาจเกิดสนิมผิวบางได้ ซึ่งโดยทั่วไปยังสามารถใช้งานได้หากทำความสะอาดก่อนใช้งาน แต่หากพบสนิมลึก ผิวล่อน หรือเกิดการผุกร่อน จะส่งผลต่อพื้นที่หน้าตัดของเหล็กและลดกำลังรับแรง
นอกจากนี้ไม่ควรใช้เหล็กที่บิดงอผิดรูป เพราะอาจเกิดจากการจัดเก็บหรือขนส่งที่ไม่เหมาะสม ซึ่งมีผลต่อความแม่นยำในการติดตั้ง
สำหรับงานโครงหลังคาบ้านพักอาศัย นิยมใช้เหล็กตัวซีและเหล็กกล่อง เนื่องจากน้ำหนักเบา ติดตั้งง่าย และประหยัดต้นทุน แต่ต้องเลือกความหนาให้เหมาะสม โดยเฉพาะงานหลังคาที่มีช่วงพาดยาว หากใช้เหล็กบางเกินไปอาจเกิดการแอ่นตัวได้
ในทางวิศวกรรม เหล็กกล่องที่ใช้กับโครงสร้างควรมีความหนาไม่น้อยกว่า 2.3 มิลลิเมตรสำหรับงานทั่วไป ส่วนงานที่รับแรงมาก เช่น โรงจอดรถหรือกันสาดขนาดใหญ่ อาจต้องใช้ความหนา 3.2 มิลลิเมตรขึ้นไป ขึ้นอยู่กับระยะพาดและน้ำหนักบรรทุก
สำหรับอาคารขนาดใหญ่หรือโรงงาน มักใช้เหล็กรูปพรรณ เช่น H-Beam และ I-Beam ซึ่งออกแบบมาเพื่อรับแรงดัดและแรงอัดสูง โดยเหล็กกลุ่มนี้มักใช้เกรด SS400 ตามมาตรฐาน JIS ของญี่ปุ่น ซึ่งมีค่ากำลังรับแรงเหมาะกับงานโครงสร้างทั่วไป
เหล็กชุบกัลวาไนซ์คือเหล็กที่ผ่านกระบวนการเคลือบสังกะสีเพื่อป้องกันสนิม เหมาะกับงานภายนอกอาคาร พื้นที่ชื้น หรือบริเวณที่โดนน้ำฝนเป็นประจำ เช่น โครงหลังคา รั้ว และงานต่อเติมภายนอก
ข้อดีคือช่วยยืดอายุการใช้งาน ลดปัญหาสนิม และลดค่าใช้จ่ายในการบำรุงรักษาระยะยาว แม้ต้นทุนเริ่มต้นจะสูงกว่าเหล็กดำทั่วไป แต่ในระยะยาวมักคุ้มค่ากว่า โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีความชื้นสูง
ปัญหาที่พบได้บ่อยคือการเลือกเหล็กจาก “ราคาถูก” เพียงอย่างเดียว โดยไม่ตรวจสอบมาตรฐาน น้ำหนัก หรือความหนาจริง ส่งผลให้โครงสร้างมีความแข็งแรงต่ำกว่าที่วิศวกรออกแบบไว้
อีกปัญหาคือการใช้เหล็กผิดประเภท เช่น ใช้เหล็กกล่องบางสำหรับงานรับน้ำหนักมาก หรือใช้เหล็กเก่าที่มีสนิมลึกกับงานโครงสร้างหลัก ซึ่งอาจส่งผลต่อความปลอดภัยในระยะยาว
ในงานก่อสร้างที่ได้มาตรฐาน การเลือกวัสดุควรอ้างอิงตามแบบโครงสร้างและคำแนะนำของวิศวกรเสมอ ไม่ควรเปลี่ยนขนาดหรือเกรดเหล็กเองเพื่อลดต้นทุน
SD50 มีกำลังครากสูงกว่า SD40 จึงรับแรงได้มากกว่า เหมาะกับอาคารหรือโครงสร้างที่ต้องรับน้ำหนักสูง
หากเป็นเพียงสนิมผิวบางยังสามารถใช้งานได้ แต่ต้องทำความสะอาดก่อนใช้งาน หากเป็นสนิมลึกหรือเกิดการผุกร่อน ไม่ควรนำมาใช้กับงานโครงสร้าง
สามารถใช้ได้ในงานโครงสร้างเบา เช่น โครงหลังคา รั้ว และงานต่อเติม แต่ต้องเลือกความหนาให้เหมาะสมกับน้ำหนักและระยะพาด
มอก. เป็นมาตรฐานที่ช่วยรับรองว่าเหล็กมีคุณสมบัติตามข้อกำหนดด้านวิศวกรรม ทั้งขนาด ความแข็งแรง และคุณภาพการผลิต
การเลือกเหล็กก่อสร้างที่ได้มาตรฐานต้องพิจารณามากกว่าราคา แต่ต้องดูทั้งประเภทเหล็ก มาตรฐาน มอก. ค่ากำลังรับแรง น้ำหนัก ความหนา และความเหมาะสมกับลักษณะงานก่อสร้าง
หลักสำคัญที่ควรตรวจสอบก่อนซื้อ ได้แก่
เครื่องหมาย มอก.
เกรดเหล็ก เช่น SD40, SD50 หรือ SS400
น้ำหนักและขนาดตามมาตรฐาน
สภาพผิวและการเกิดสนิม
ความน่าเชื่อถือของร้านวัสดุก่อสร้าง
การใช้เหล็กที่ได้มาตรฐานตั้งแต่ต้น แม้อาจมีต้นทุนสูงกว่าเล็กน้อย แต่ช่วยเพิ่มความปลอดภัย ลดปัญหาโครงสร้าง และยืดอายุการใช้งานของอาคารได้อย่างมีนัยสำคัญ
สำหรับเจ้าของบ้าน ผู้รับเหมา หรือผู้ที่กำลังวางแผนงานก่อสร้าง การเลือกซื้อวัสดุและเหล็กก่อสร้างจากแหล่งจำหน่ายที่ได้มาตรฐานถือเป็นอีกปัจจัยสำคัญที่ช่วยเพิ่มความมั่นใจด้านคุณภาพและความปลอดภัยของโครงสร้าง โดยสามารถเลือกดูสินค้าเหล็ก วัสดุก่อสร้าง เครื่องมือช่าง และอุปกรณ์สำหรับงานติดตั้งได้ที่ Global House ซึ่งมีสินค้าครบสำหรับงานก่อสร้าง ต่อเติม และงานโครงสร้าง พร้อมบริการ Click & Collect สั่งออนไลน์และรับสินค้าที่สาขาใกล้บ้านได้สะดวก รวมถึงบริการช่างดี (Chang D) สำหรับงานติดตั้งที่ต้องการความเรียบร้อยและได้มาตรฐานมากยิ่งขึ้น 🏠
